کاخ آقا محمدخان قاجار در گرگان
به گزارش مهسان بلاگ، آقا محمدخان قاجار یا آقامحمد شاه زادهٔ (1121 در استرآباد - 27 اردیبهشت 1176 در شوشا) که به عبارتی آغامحمدخان نامیده می گردد، بنیانگذار و نخستین شاه دودمان قاجار در ایران است.

در سال 1174 هجری شمسی آقامحمدخان که از افراد ایل قاجار بود با برکناری حکومت جانشینان کریم خان زند به قدرت رسید. وی ابتدا در ساری تاجگذاری کرد، و بعدها در نهایت، بنا به دلایل استراتژیکی تهران را پایتخت خود قرار داد و برای دومین بار تاجگذاری نمود. بعد از وی برادرزاده اش فتحعلی شاه به سلطنت رسید. در فرهنگ عامیانه ایران، از آقامحمدخان به عنوان یکی از خشن ترین شاهان ایران یاد می گردد.
کاخ آقا محمدخان قاجار مربوط به اوایل دوره قاجار است و نخستین کاخ این دوره قلمداد می گردد. این عمارت تاریخی یکی از با ارزشترین آثار تاریخی شهرستان گرگان است که از آن به عنوان تنها عنصر باقی مانده معماری دارالحکومه آقامحمدخان یاد می گردد.
عکس قدیمی از کاخ آقا محمدخان قاجار
مکان کاخ آقا محمدخان قاجار
کاخ آقامحمدخان قاجار در شهر گرگان، خیابان کاخ، روبروی دبیرستان ایرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ 10 بهمن 1383 با شمارهٔ ثبت 11288 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تاریخچه کاخ آقا محمدخان قاجار
این کاخ بوسیله آقامحمدخان قاجار در سال 1165 خورشیدی در باغ معروف به عباس خانی در گرگان (استرآباد) بنا شد. سال ها پس از آن، پهلوی اول نیز در 600 متری این کاخ، کاخ خود را بنا کرد. در سال 1007 هـ. ق طبق دستور شاه عباس اول صفوی زمین های این محدوده به قیمت 45 تومان از صاحبان آن جهت احداث دولتخانه خریداری گشت و بناهای متعدد دولتخانه در آن ساخته شد. علاوه بر این، پس از به قدرت رسیدن آقا محمد خان قاجار، این مجموعه، محل اقامت و ستاد جمع آوری قوای نظامی وی قرار شد که در آن دوره جزء محله نعلبندان شمرده می شد.
بخش های مختلف کاخ آقا محمد خان قاجار
این کاخ دارای بخش های گوناگون از جمله عمارت دارالعماره، دارالحکومه، عمارت کلاه فرهنگی عباس خانی و سلسیان خانی می باشد و کلاه فرنگی در غرب آن بود و سرای پذیرایی حاکم استرآباد به حساب می آمد. عمارت دارالاماره و دارالحکومه آن معروف و زیبا بود و اکثریت این بناها از سنگ ساخته شده بودند.
همچنین در اطراف کاخ توپ خانه و دیوان خانه هم بوده است که متأسفانه در زمان پهلوی اول تخریب شدند.
معماری و تزئینات کاخ آقا محمد خان قاجار
این کاخ قاجاری به دیوانخانه ساری و تخت مرمر تهران شبیه بود و جیمز موریه، دنیا گردی که تقریباً 200 سال پیش، از این کاخ دیدن نموده است، از در ورودی بزرگ طلاکاری و نقاشی شده باغ که اکنون اثری از آن بر جای نیست، خبر داده و نوشته جلوی در ورودی، میدانی است که به در اصلی کاخ منتهی می گردد. از در ورودی راهی کشیده که دو طرف آن را درختان مرکبات کاشته بودند و همه پربار بود. آخرین قسمت این راه به دیوانخانه عالی می رسد که دو ستون بزرگ چوبی دارد که بر روی آن ها نقوشی از قهرمانان قدیم ایران دیده می گردد.
در دو طرف دیوانخانه اتاق های وسیعی است که نقاشی های زیبایی دارد. از آنچه موریه توصیف نموده، اکنون خبر چندانی نیست و به جای محوطه پردرخت رو به روی کاخ، سیلوی بزرگ آجرنمایی در حریم بنا و در فاصله 4 متری آن احداث و سازه بزرگ دیگری نیز در کنار آن در حال ساخت است.
ظاهراً این کاخ، نمای آجری و گچ داشته که به دستور پهلوی اول، روی آن سیمان کشیده شده و با الحاقاتی که به آن اضافه شده، طبیعتاً بنا تغییر شکل پیدا نموده است.
این اثر تاریخی دارای ویژگی های خاص معماری از جمله پلان مستطیل شکل، دوستون چوبی با سرستون های مقرنس کاری شده در ضلع شمالی و جرزهای ضخیم و اندود خارجی سیمان و اندود داخلی گچ در بنا است.
تخریب سرستون منقوش، خسارت به کفپوش های داخلی، تعویض پنجره های چوبی با فلزی، تخریب نقاشی ها، تزیینات داخلی و آسیب به بدنه بیرونی و داخلی بنا را می توان برشمرد به طوری که داخل بنا در حال فرسایش است، سقف و کفپوش ها احتیاج به بازسازی دارد و دیوارها نیز رنگ آمیزی شده است.
کاربری حاضر کاخ آقا محمد خان قاجار
این کاخ، پیشتر در اختیار نهادی نظامی در استان گلستان بود، ولی با هماهنگی ها و توافقاتی که صورت گرفت،این بنا در سال 1391 به موزه زن تبدیل شد.
هر ساله تعداد زیادی از گردشگرانی که به گرگان سفر می نمایند، از این بنای تاریخی بازدید و دیدن می نمایند.
منبع: گردشبانpariha.com: پریها | مجله گردشگری، تور لحظه آخری، تور ارزان قیمت، سفرنامه گردشگری
malayro.ir: تور مالزی ارزان قیمت، تور پنانگ، کوالالامپور، لنکاوی، تور لحظه آخری مالزی